Ở Hàn Quốc, laptop để trên bàn chẳng ai lấy, nhưng xe đạp khóa hai lớp vẫn có thể “bay màu”. Vì sao chuyện trộm xe đạp lại nhiều đến thế?

Người Hàn nổi tiếng cẩn thận: đi quán cà phê để nguyên laptop cũng chẳng lo mất, ví tiền để trên bàn ăn cũng ít ai động tới. Nhưng tới lượt chiếc xe đạp thì câu chuyện lại đảo chiều. Chỉ cần sơ ý vài giờ là xe đạp có thể trơ khung, mất bánh hoặc biến mất không dấu vết. Vậy vì sao ở Hàn Quốc, riêng “trộm xe đạp” lại phổ biến đến mức thành meme?

Câu chuyện của Lee, 27 tuổi, sống tại Yangcheon-gu (Seoul), phản ánh nỗi lo phổ biến này. Cô từng mất xe chỉ sau 2-3 giờ quên khóa. Từ đó mỗi lần đạp xe ra ngoài là cô đều nơm nớp sợ bị mất lần nữa. Nỗi lo ấy không hề thừa. Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Hàn Quốc (2022), số vụ trộm xe đạp trong năm 2022 lên tới 12.033 vụ, cao vượt trội so với trộm nhà (3.183 vụ), trộm cửa hàng (4.055 vụ) hay móc túi (278 vụ). Trộm xe đạp phổ biến đến mức cư dân mạng chế giễu: “Không ai trộm laptop của bạn đâu, nhưng xe đạp thì xin chia buồn!”

Tỉ lệ phá án thấp cũng góp phần khiến tội phạm trộm xe gia tăng. Trong 12.033 vụ năm 2022, chỉ 3.989 vụ tìm được thủ phạm (33%), thấp hơn nhiều so với tỉ lệ phá án trung bình 62%. Xe đạp lại dễ trở thành phương tiện tẩu thoát nên việc truy tìm càng khó khăn. Một số cảnh sát thừa nhận xã hội cũng có xu hướng “coi nhẹ” việc trộm xe đạp, nhất là khi nhiều vụ do học sinh vị thành niên gây ra, lấy xe chạy thử rồi bỏ lại nơi khác.

Một nguyên nhân lớn khác nằm ở việc hệ thống đăng ký xe đạp chưa hiệu quả. Yangcheon-gu từng có hơn 28.000 xe đăng ký vào năm 2016 nhưng sau khi hết hạn lưu trữ dữ liệu, phần lớn người dân không tái đăng ký. Đến năm 2022 chỉ còn 371 xe hợp lệ. Nhiều quận khác như Nowon-gu và Gwangmyeong cũng hủy chương trình vào 2021~2022 vì gần như không ai tham gia.

Trước tình trạng đó, Yangcheon-gu, nơi có tỉ lệ sử dụng xe đạp cao thứ hai Seoul, đã áp dụng giải pháp mới từ ngày 1/11/2023: hệ thống “Bicycle Keeper Solution”. Quận lắp cột an ninh, camera và ăng-ten tại bốn điểm nóng trộm xe. Người đăng ký sẽ nhận biển số gắn chip RFID; nếu xe vào vùng giám sát hoặc bị ai đó di chuyển, ứng dụng sẽ lập tức gửi thông báo và hiển thị đường đi theo thời gian thực.

Lee, một người từng mất xe, đã tham gia ngay. Khi cô chạy ngang cột giám sát gần nhà thờ Jijuchon, điện thoại báo “Xe đã vào khu vực bảo vệ”. Khi có người thử dắt xe ra khỏi vị trí, thông báo lại bật lên cùng lộ trình di chuyển.

Chính quyền cho biết khu vực này tập trung nhiều trường học, đường một chiều, người dân sử dụng xe đạp và xe scooter dày đặc nên số vụ trộm luôn cao. Họ kỳ vọng công nghệ mới sẽ giúp giảm tình trạng này và dự định mở rộng mô hình.

Từ góc nhìn tội phạm học, lý do xe đạp và scooter trở thành mục tiêu nằm ở chỗ chúng dễ trộm, dễ bán, khó truy xuất. Các dòng xe thể thao và xe điện hiện có giá từ vài trăm nghìn đến hàng triệu won, giá trị cao nhưng rủi ro thấp hơn nhiều so với đột nhập nhà. Trong khi đó, chợ đồ cũ lại là nơi tiêu thụ lý tưởng; nếu người bán không cung cấp được số khung, rất có thể đó là xe trộm mà người mua khó phát hiện.

Kinh nghiệm bảo vệ xe trở nên quan trọng ở Hàn Quốc. Khóa chữ U bằng thép cứng thường khó bị cắt hơn khóa dây thông thường; nhiều người Hàn còn khóa hai điểm, khóa cả bánh trước lẫn khung vào vật cố định. Gửi xe ở khu vực có camera, đèn sáng hoặc bãi xe của trường học, nhà ga cũng giảm nguy cơ bị trộm. Với xe scooter điện, nên tháo pin và mang theo người nếu chỉ rời xe trong thời gian ngắn, vì pin là bộ phận giá trị nhất. Việc ghi lại số khung, chụp hình xe và giữ hóa đơn mua cũng giúp cảnh sát dễ xác minh chủ sở hữu khi xảy ra sự cố. Nếu không may bị mất và thủ phạm bị bắt, chủ xe có thể yêu cầu bồi thường thông qua cơ chế hỗ trợ nạn nhân của cảnh sát mà không cần kiện dân sự.

Ở một đất nước vốn nổi tiếng an toàn như Hàn Quốc, nghịch lý “không mất laptop nhưng mất xe đạp” phản ánh một lỗ hổng an ninh thật sự, và cũng là lý do các quận như Yangcheon đang phải tìm cách khắc phục bằng cả công nghệ lẫn thay đổi thói quen của người dân.