Cuộc săn đuổi shipper nước ngoài ở Seoul: Cảnh báo khẩn cho du học sinh và lao động Việt Nam tại Hàn Quốc

"Chạy đi! Chạy đi!" – Tiếng hét vang lên giữa một con hẻm ở quận Guro (구로구), Seoul. Người chạy trước là một shipper nước ngoài, người đuổi theo là nhóm tài xế Hàn Quốc. Họ không phải cảnh sát, nhưng quyết tâm "bắt" bằng được người mà họ cho là đang cướp miếng cơm của mình.

Những cảnh tượng như thế đang ngày càng phổ biến trên đường phố Hàn Quốc. Đằng sau cuộc "săn đuổi" căng thẳng này là một vấn đề xã hội phức tạp: hàng nghìn lao động nước ngoài đang làm việc bất hợp pháp trong ngành giao hàng, tạo ra xung đột gay gắt với tài xế bản địa và đặt ra nhiều rủi ro cho chính cộng đồng người Việt tại xứ kim chi.

Con số báo động

Theo số liệu từ Bộ Pháp vụ Hàn Quốc (법무부), tình trạng người nước ngoài làm việc bất hợp pháp trong lĩnh vực giao hàng đang tăng với tốc độ chóng mặt:

• Năm 2023: 117 người bị phát hiện

• Năm 2024: 313 người (tăng gần 3 lần)

• 10 tháng đầu năm 2025: 399 người

Nhưng đây mới chỉ là "phần nổi của tảng băng". Các chuyên gia ước tính số shipper nước ngoài bất hợp pháp thực tế có thể lên tới hàng chục nghìn người, với tỷ lệ bị phát hiện chỉ khoảng 1%.

Shipper người nước ngoài bị cảnh sát Hàn Quốc truy đuổi và bắt giữ.

Kẽ hở pháp lý và "món hàng béo bở"

Theo quy định hiện hành, để làm việc trong ngành giao hàng tại Hàn Quốc, người nước ngoài cần sở hữu một trong các loại visa:

• F-2 (거주 – Cư trú)

• F-5 (영주 – Thường trú)

• F-6 (결혼이민 – Kết hôn với người Hàn)

Lý do: công việc giao hàng liên quan đến xử lý thông tin cá nhân của khách hàng như địa chỉ và số điện thoại.

Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn khác. Nhiều du học sinh và lao động với visa D-2 (유학) hay các loại visa không được phép đã tìm cách "lách luật" bằng việc mượn danh tính người Hàn Quốc để đăng ký tài khoản trên các nền tảng như Baemin (배달의민족) hay Coupang Eats (쿠팡이츠).

Cơ chế này hoạt động qua các đại lý giao hàng trung gian. Một người Hàn từng cho mượn danh tính chia sẻ với truyền thông rằng anh đã cho khoảng 20 người nước ngoài mượn tên. Chỉ riêng năm 2023, thu nhập ghi nhận dưới tên anh lên tới 240 triệu won – và hậu quả là khoản thuế thu nhập tổng hợp 55 triệu won cộng phí bảo hiểm y tế 40 triệu won, tổng cộng gần 100 triệu won (khoảng 1,8 tỷ đồng).

Một quan chức của công ty đại lý thừa nhận thẳng thắn: "Sử dụng lao động nước ngoài bất hợp pháp là một 'món hàng béo bở'." Đại lý được lợi kép: hoàn thành nhanh đơn hàng để nhận thưởng, đồng thời trích hoa hồng cao hơn từ shipper nước ngoài so với tài xế Hàn.

Cuộc chiến trên đường phố

Ông Shin Ho-gyun (신호균), 47 tuổi, làm việc tại khu vực Guro-gu, Seoul, chia sẻ: "Các công ty đại lý chuyên tuyển người nước ngoài mọc lên như nấm. Số cuộc gọi nhận hàng của tài xế Hàn giảm đáng kể, giá mỗi chuyến cũng bị đẩy xuống. Chúng tôi không còn cách nào khác ngoài việc tố cáo."

Trên các diễn đàn cộng đồng shipper, đã xuất hiện mục chuyên dụng "Tố cáo lao động nước ngoài bất hợp pháp", nơi các tài xế chia sẻ thông tin về khu vực "nóng" và cách thu thập bằng chứng.

Nhưng quá trình tố cáo không hề dễ dàng. Tài xế Kim Ji-won (김지원) kể: "Khi bắt được shipper nước ngoài, cãi vã là chuyện thường, đôi khi còn xô xát. Có lần một người bị yêu cầu xuất trình visa lại nằm ngay giữa đường và đảo ngược tình thế, tố ngược tôi hành hung."

Video cảnh sát Hàn Quốc truy quét shipper người nước ngoài hoạt động bất hợp pháp ở Hàn Quốc

Khoảng trống bảo hiểm – Ai chịu thiệt?

Một vấn đề nghiêm trọng khác: nhiều shipper nước ngoài bất hợp pháp không có bảo hiểm vận chuyển, thậm chí lái xe không bằng lái. Khi xảy ra tai nạn, họ thường bỏ chạy để tránh bị phát hiện.

Ông Kim, 47 tuổi, tài xế 10 năm kinh nghiệm tại quận Yeongdeungpo (영등포구), cho biết: "Tai nạn giữa các xe hai bánh rất phổ biến. Nhưng nếu đối phương không có bảo hiểm, bạn không thể đòi bồi thường. Những tài xế làm việc bất hợp pháp hầu như đều chạy trốn sau khi gây tai nạn."

Chủ nhà hàng và khách hàng cũng chịu ảnh hưởng: khi shipper bị yêu cầu xuất trình giấy tờ, họ thường bỏ đơn hàng chưa giao và biến mất.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Các nền tảng giao hàng lớn như Baemin và Coupang đều cho rằng họ không thể can thiệp vì shipper thuộc về các đại lý trung gian, không phải nhân viên trực tiếp.

Ông Gu Gyo-hyun (구교현), Chủ tịch Hiệp hội Tài xế giao hàng (라이더유니온), phản bác: "Chỉ cần các nền tảng áp dụng xác minh danh tính định kỳ là có thể loại bỏ phần lớn vấn đề. Nhưng cả chính phủ lẫn các nền tảng đều đang thờ ơ."

Về phía cơ quan quản lý, vấn đề phức tạp hơn do thẩm quyền bị phân tán: Bộ Pháp vụ xử lý lao động bất hợp pháp, cảnh sát quản lý giao thông, Bộ Lao động giám sát điều kiện lao động. Sự thiếu phối hợp khiến việc xử lý không hiệu quả.

Shipper là nghề không được phép làm thêm đối với DHS, nếu bị bắt có thể sẽ phải chịu hình phạt cao nhất là bị cấm nhập cảnh vào Hàn Quốc.

Cảnh báo cho cộng đồng người Việt tại Hàn

Đối với du học sinh và lao động Việt Nam, công việc giao hàng tưởng chừng hấp dẫn vì tính linh hoạt và không đòi hỏi tiếng Hàn cao. Tuy nhiên, đây là bẫy nguy hiểm.

Rủi ro khi bị phát hiện:

• Hủy visa, buộc về nước

• Mất toàn bộ học phí đã đóng

• Cấm nhập cảnh Hàn Quốc (có thể vĩnh viễn)

• Truy tố hình sự

Ai được phép làm giao hàng hợp pháp?

Lưu ý cho du học sinh: Visa D-2 cho phép làm thêm tối đa 20 giờ/tuần trong học kỳ, nhưng công việc phải được đăng ký và thuộc danh mục được phép. Các lựa chọn an toàn: phục vụ nhà hàng, cửa hàng tiện lợi, gia sư tiếng Việt, hoặc công việc văn phòng bán thời gian đã đăng ký.

Chủ nhà hàng Việt Nam cũng cần cảnh giác: Sử dụng shipper bất hợp pháp có thể khiến nhà hàng bị phạt nặng. Nếu shipper gây tai nạn hoặc bỏ đơn, trách nhiệm có thể rơi vào chủ nhà hàng.

Hướng đi nào cho tương lai?

Giáo sư Kim Dae-jong (김대종), Khoa Quản trị Kinh doanh Đại học Sejong (세종대학교), đề xuất các giải pháp: xây dựng hệ thống xác minh tài xế dựa trên nhận diện khuôn mặt, tăng cường chế tài đối với hành vi cho mượn tài khoản, và thành lập cơ chế quản lý chung giữa chính phủ và các nền tảng.

Trong khi chờ đợi các giải pháp hệ thống, cộng đồng người Việt cần tự bảo vệ mình bằng cách nâng cao nhận thức về pháp luật lao động Hàn Quốc.

Cuộc "chiến tranh" giữa các tài xế trên đường phố Seoul không chỉ là câu chuyện về sinh kế. Nó phản ánh những kẽ hở trong hệ thống quản lý lao động nước ngoài và đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các bên liên quan.

Đối với người Việt, bài học quan trọng nhất là: không có con đường tắt nào đáng để đánh đổi lấy tương lai lâu dài của mình.